Motorówka w parku narodowym — gdzie wolno płynąć na silniku

Znasz limit prędkości na swoim akwenie, masz patent i zarejestrowaną jednostkę. To wciąż nie znaczy, że wolno Ci tam płynąć na silniku. Obok przepisów żeglugowych obowiązuje drugi, niezależny zestaw zakazów — ochrona przyrody. Potrafi zabronić tego, na co żegluga pozwala, a jej granicy nie widać z wody.

Nie ma przy tym jednej reguły „w parku nie wolno". Są cztery różne mechanizmy i w każdym zakaz działa inaczej — w jednym z mocy samej ustawy, w drugim tylko jeśli sejmik go uchwalił, w trzecim nie ma go wcale.

Dwa źródła przepisów

Pierwsze to żegluga: zarządzenia dyrektorów urzędów żeglugi śródlądowej i uchwały powiatów. Mówią, jak szybko i jak bezpiecznie — limity prędkości, strefy ciszy, zakaz wysokiej fali. Zebraliśmy je region po regionie w artykule gdzie można pływać motorówką w Polsce.

Drugie to ochrona przyrody: ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody wraz z uchwałami sejmików województw i zarządzeniami dyrektorów parków narodowych. Ta grupa przepisów mówi, czy w ogóle możesz tam być na silniku.

Obowiązują niezależnie od siebie. Zgoda z jednego nie znosi zakazu z drugiego — brak strefy ciszy nie oznacza, że silnik jest dozwolony, jeśli akwen leży w parku narodowym.

Cztery formy ochrony — która Cię dotyczy

Różnica między wierszem pierwszym a drugim jest kluczowa i wynika z jednego słowa w ustawie.

W parku narodowym nie wolno nic poza wyznaczonym szlakiem

Art. 15 ust. 1 otwiera się zdaniem: „W parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody zabrania się". Nie „mogą być wprowadzone" — zabrania się. Zakaz obowiązuje z mocy samej ustawy, bez żadnego aktu lokalnego.

Punkt 21 tej listy brzmi:

„używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego, uprawiania sportów wodnych i motorowych, pływania i żeglowania, z wyjątkiem akwenów lub szlaków wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody – przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska"

Przeczytaj tę listę jeszcze raz, bo jest szersza, niż się wydaje. Obejmuje nie tylko silnik, ale też sporty wodne, pływanie i żeglowanie. Napęd nie jest tu kryterium — w parku narodowym domyślnie nie wolno wejść na wodę w żaden sposób. Wolno tylko tam, gdzie dyrektor parku wyznaczył akwen albo szlak, i na warunkach, które sam określił.

Obowiązuje więc zasada odwrotna do tej, do której przywykłeś na otwartej wodzie: nie „wolno wszystko, czego nie zakazano", tylko „nie wolno nic poza tym, co wyznaczono". W parku narodowym trzymasz się wyznaczonego szlaku i poza niego nie wychodzisz.

Jak to wygląda w praktyce, pokazuje Biebrzański Park Narodowy. Zasady udostępniania określa zarządzenie dyrektora — obecnie nr 8/2025 z 18 kwietnia 2025 r., które zastąpiło wcześniejsze zarządzenie 13/2024.

Konstrukcja jest dokładnie taka, jak przewiduje art. 15. Punktem wyjścia na Biebrzy w granicach parku jest zakaz używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego, uprawiania sportów wodnych i motorowych oraz żeglowania. Silnika spalinowego nie da się więc „załatwić" zgodą — takiego trybu po prostu nie ma. Dyrektor uchylił furtkę wyłącznie dla napędu elektrycznego i to wąsko: w sezonie od 1 lipca do 31 października, na odcinkach udostępnionych do wędkowania, po zgłoszeniu jednostki do parku i uzyskaniu pisemnego zezwolenia.

Do tego dochodzą ograniczenia, których nie zgadniesz z mapy: na części szlaków spływ w pierwszym półroczu wymaga osobnego zezwolenia dyrektora przy dziennym limicie osób, a wiosną obowiązuje zakaz wpływania w starorzecza. Każdy park narodowy ma własny taki zestaw i własny kalendarz.

Motorówką po parku krajobrazowym? Sprawdź uchwałę, żeby nie dostać mandatu

Art. 17 ust. 1 otwiera się inaczej: „W parku krajobrazowym mogą być wprowadzone następujące zakazy". Ustawa daje sejmikowi województwa listę do wyboru, a nie gotowy zakaz.

Na tej liście, w punkcie 14, jest „używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego na otwartych zbiornikach wodnych". Ale zgodnie z art. 16 ust. 3 park krajobrazowy tworzy uchwała sejmiku, która określa „zakazy właściwe dla danego parku krajobrazowego lub jego części, wybrane spośród zakazów, o których mowa w art. 17 ust. 1".

Wniosek jest praktyczny: żeby wiedzieć, co obowiązuje w parku krajobrazowym, musisz przeczytać uchwałę o tym konkretnym parku. Sam art. 17 nie wystarczy. Jeśli sejmik nie wpisał punktu o łodziach motorowych, zakazu nie ma.

Ustawa dorzuca własne wyłączenia w art. 17 ust. 4 — zakaz nie dotyczy statków jednostek ratowniczych, jednostek organizacyjnych właściciela wód, inspektorów żeglugi śródlądowej, Państwowej i Społecznej Straży Rybackiej, promów w ciągu dróg publicznych, racjonalnej gospodarki rybackiej oraz Służby Parku Krajobrazowego. Rekreacji na tej liście nie ma. Szlaku żeglownego też na niej nie ma — jeśli szlak ma być wyłączony, musi to zrobić sama uchwała.

Nadbużański Park Krajobrazowy — co dokładnie mówi uchwała

Dobry przykład, bo dotyczy dwóch rzek z realnym ruchem motorowodnym: Bugu i dolnej Narwi.

Obowiązuje uchwała nr 121/24 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z 19 listopada 2024 r. Zanim sięgniesz po cokolwiek innego: ta uchwała w § 4 uchyliła rozporządzenie Wojewody Mazowieckiego nr 3 z 15 marca 2005 r. Większość opisów tego parku krążących w sieci wciąż odsyła do aktu z 2005 roku. Są nieaktualne.

W § 3 ust. 1 pkt 11 sejmik wpisał zakaz używania łodzi motorowych. Numeracja jest inna niż w ustawie, bo sejmik wybrał tylko część zakazów z art. 17 ust. 1 — to normalne i dlatego nie da się cytować uchwały „z pamięci" po numerze punktu z ustawy.

Zaraz potem, w § 3 ust. 4, jest wyłączenie:

„Zakaz, o którym mowa w ust. 1 pkt 11, nie dotyczy dróg wodnych rzek Bug i Narew – zgodnie z ustawą z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej"

Droga wodna to nie szlak żeglowny

Tu jest szczegół, na którym łatwo się pomylić. Uchwała wyłącza drogi wodne, a nie szlak żeglowny. To dwa różne pojęcia i różnica jest wymierna.

Szlak żeglowny definiuje art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o żegludze śródlądowej: „pas wody przeznaczony do żeglugi". To oznakowany tor — to, co potocznie nazywasz przestrzenią między zieloną a czerwoną boją. Droga wodna to natomiast cały odcinek rzeki wymieniony w załączniku do rozporządzenia klasyfikacyjnego, wydanego na podstawie art. 42 ustawy.

Że szlak mieści się wewnątrz drogi wodnej, widać wprost w kolejnym punkcie definicji: głębokość tranzytowa to „najmniejsza głębokość szlaku żeglownego określonego odcinka drogi wodnej".

Bug i Narew w granicach parku są drogami wodnymi na całej długości:

• Bug — od granicy Państwa w Terespolu do ujścia do Narwi, 283,2 km, klasa Ia
• Narew — od ujścia Biebrzy do Pułtuska, 186,0 km, klasa Ia
• Narew — od Pułtuska do stopnia wodnego Dębe wraz z Jeziorem Zegrzyńskim, 40,9 km, klasa II
• Narew — od stopnia Dębe do ujścia do Wisły, 21,6 km, klasa Ia

Opis Bugu ma to brzmienie od nowelizacji z 7 stycznia 2026 r., obowiązującej od 27 stycznia 2026 r. Starsze źródła podają „od ujścia rzeki Muchawiec, 224,2 km" — to już nieaktualne.

Gdzie ten zakaz realnie obowiązuje

Skoro wyłączone są drogi wodne, to zakaz zostaje w mocy na wszystkich pozostałych wodach parku: starorzeczach, odnogach, gliniankach i stawach. A tych jest sporo — uchwała w § 2 ust. 1 pkt 1 jako cel ochrony wskazuje wprost „zachowanie swobodnie meandrującej nizinnej rzeki Bug i jego doliny z dużą ilością starorzeczy i odnóg".

Wpłynięcie na silniku w starorzecze, żeby poszukać ryb albo zacisznego miejsca na postój, jest właśnie tym przypadkiem, który zakaz miał objąć.

Obszar chronionego krajobrazu — zakazu silników tam nie ma

Ten mit powtarza się najczęściej. Art. 24 ust. 1 również zaczyna się od „mogą być wprowadzone", ale co ważniejsze — na jego liście dziewięciu punktów nie ma ani słowa o łodziach motorowych. Punkty dotyczą zabijania zwierząt, przedsięwzięć oddziałujących na środowisko, wycinki zadrzewień, wydobycia skał, prac ziemnych, stosunków wodnych, likwidowania starorzeczy i zabudowy w pasie 100 m od brzegu oraz 200 m od klifu.

Sam fakt, że akwen leży w obszarze chronionego krajobrazu, nie zakazuje więc silnika. Ograniczenia mogą wynikać z innych aktów — na przykład ze strefy ciszy uchwalonej przez radę powiatu — ale nie z art. 24.

Natura 2000 — zamiast listy zakazów ocena oddziaływania

Natura 2000 nie działa listą zakazanych czynności. Art. 33 ust. 1 zabrania podejmowania działań mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru — pogorszyć stan siedlisk, wpłynąć negatywnie na chronione gatunki albo pogorszyć integralność obszaru. Ocena jest indywidualna, a zezwolenie wydaje się w trybie art. 34.

Dla rekreacyjnego rejsu po istniejącej drodze wodnej rzadko ma to praktyczne znaczenie. Ma za to znaczenie dla imprez, zawodów i zorganizowanych spływów motorowych — tam warto zapytać RDOŚ zawczasu.

Komunikat nawigacyjny nie zastąpi sprawdzenia formy ochrony

Komunikaty nawigacyjne wydaje PGW Wody Polskie, regionalnie przez właściwy RZGW. Informują o warunkach żeglugi i oznakowaniu: kiedy szlak jest otwarty, na jakim kilometrażu, czy pory nocne są wyłączone, gdzie są utrudnienia.

Warto je czytać przed każdym wyjściem, bo brak komunikatu o otwarciu szlaku oznacza, że nie masz potwierdzonego oznakowania ani głębokości tranzytowej — a odpowiedzialność za bezpieczeństwo prowadzenia jednostki jest po Twojej stronie.

Nie stawiaj jednak znaku równości między brakiem komunikatu a zakazem z ustawy o ochronie przyrody. To dwie różne podstawy prawne i dwa różne organy. Komunikat nawigacyjny nie tworzy ani nie uchyla zakazu przyrodniczego.

Jak sprawdzić swój akwen w cztery kroki

1. Forma ochrony — sprawdź w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody (crfop.gdos.gov.pl), czy akwen leży w parku, rezerwacie, obszarze chronionego krajobrazu lub obszarze Natura 2000.
2. Granica — obejrzyj przebieg granicy w Geoserwisie GDOŚ. Granice bywają prowadzone po działkach ewidencyjnych, a nie po linii brzegu, i z wody ich nie widać.
3. Akt — dla parku narodowego szukaj zarządzenia dyrektora w BIP parku, dla parku krajobrazowego i obszaru chronionego krajobrazu — uchwały sejmiku w BIP urzędu marszałkowskiego. Czytaj paragraf z zakazami razem z paragrafem o wyłączeniach — same zakazy to połowa obrazu.
4. Komunikat — na końcu sprawdź komunikat nawigacyjny RZGW dla swojego odcinka.

Kolejność ma znaczenie. Punkty 1–3 mówią, czy wolno; punkt 4 mówi, czy da się bezpiecznie. Podstawy, które obowiązują niezależnie od formy ochrony, znajdziesz w naszym zestawieniu przepisów.

Co grozi za złamanie zakazu

Art. 127 ustawy o ochronie przyrody: kto umyślnie narusza zakazy obowiązujące w parkach narodowych, rezerwatach, parkach krajobrazowych, obszarach chronionego krajobrazu lub obszarach Natura 2000, „podlega karze aresztu albo grzywny".

To wykroczenie, a nie przestępstwo. Wymóg umyślności nie jest jednak furtką: „nie wiedziałem, że tu jest park" broni się słabo, gdy granica jest oznakowana tablicami, a akt leży w BIP.

Na egzaminie

Ochrona środowiska to jedna z dziewięciu kategorii pytań na egzaminie na patent sternika motorowodnego. Na teście nie zapytają Cię o § 3 ust. 4 uchwały mazowieckiego sejmiku, ale o zasadę — że formy ochrony przyrody ograniczają żeglugę i że parki narodowe mają reżim najostrzejszy — już tak. Więcej o strukturze testu znajdziesz w artykule o przepisach żeglugowych na egzaminie.

Przygotuj się na egzamin z pełną bazą pytań — 700 pytań egzaminacyjnych z wyjaśnieniami, w tym kategoria ochrony środowiska.