Komendy na łodzi motorowej — polecenia i meldunki [ściąga]

Na egzaminie praktycznym na sternika motorowodnego egzaminator nie ocenia tylko manewrów. Ocenia też to, jak komunikujesz się z załogą. Komenda wydana niepewnie, bez potwierdzenia, albo cuma rzucona bez zapowiedzi — to sygnał, że nie panujesz nad pokładem. Poniżej kompletna ściąga: struktura komend, polecenia i meldunki dla cum, silnika, steru i kotwicy — plus błędy, które najczęściej kosztują punkty.

WideoWykład: Komendy na łodzi motorowej

Obejrzyj na YouTube ↗

Komenda, polecenie, meldunek — czym się różnią

Polecenie to nakaz wykonania czynności, która trwa dłużej („Przygotować cumę dziobową na biegowo"). Potwierdza się je meldunkiem o przyjęciu, a po wykonaniu — meldunkiem o wykonaniu.

Komenda to zwięzły nakaz natychmiastowego wykonania. Składa się z dwóch części: zapowiedzi („Cumę dziobową…"), która mówi, czego dotyczy czynność, oraz hasła wykonawczego („…oddaj!"), które jest momentem startu. Krótka pauza między nimi daje załogantowi czas na przygotowanie.

Meldunek to informacja zwrotna: o przyjęciu komendy, o wykonaniu czynności albo o czymś ważnym dla manewru („Cuma dziobowa oddana").

Struktura, która działa zawsze: komenda, „jest", meldunek

Standardowa wymiana wygląda tak:

• Sternik — „Przygotować cumę dziobową do podania"
• Załogant — „Jest, przygotować cumę dziobową do podania"
• Po wykonaniu — „Cuma dziobowa przygotowana do podania"

Potwierdzić można też drugą formą — powtórzeniem komendy zakończonym słowem „klar". Obie formy znaczą to samo, ale „jest" na początku daje sternikowi pół odpowiedzi natychmiast, więc w szkoleniu preferujemy właśnie ją.

Ten sam mechanizm stosuje się na dużych żaglowcach, gdzie sternika i dziób dzieli kilkadziesiąt metrów: załogant najpierw powtarza komendę, a dopiero potem ją wykonuje. Na sześciometrowej motorówce dystans jest mniejszy, zasada ta sama — potwierdzenie to pewność, że informacja dotarła.

Cuma, szpring czy brest — jak je rozróżnić

O nazwie liny decyduje kierunek, w którym biegnie względem jachtu i nabrzeża:

• Cuma — biegnie na zewnątrz kadłuba: dziobowa przed dziób, rufowa za rufę; trzyma jacht przy kei
• Szpring — biegnie skośnie wzdłuż burty: dziobowy do tyłu, rufowy do przodu; blokuje przesuwanie jachtu wzdłuż kei
• Brest — biegnie prostopadle do burty; dociąga jacht bokiem i pilnuje odległości od nabrzeża

Nazwa liny nie zmienia struktury komend — „Przygotować szpring rufowy do wybierania" działa identycznie jak przy cumie.

Komendy cumownicze

Przed manewrem cumy i szpringi zakłada się na biegowo (oba końce na jachcie). Najważniejsze polecenia i komendy:

• „Przygotować cumę dziobową (rufową) na biegowo / do oddania / do luzowania / do wybierania" — polecenia przygotowawcze, każde kończy meldunek z „klar"
• „Cumę dziobową — oddaj" — odrzucenie końca i sprawne wciągnięcie cumy na pokład; meldunki „Cuma oddana", „Cuma na pokładzie"
• „Cumę dziobową — luzuj / wybieraj" — płynne luzowanie albo zdecydowane wybieranie liny
• „Cumę dziobową — na ląd" — wyrzut cumy tuż przed kontaktem z nabrzeżem, nie wcześniej
• „Cumę dziobową — wybieraj i obłóż" — po obłożeniu na lądzie; meldunek „Cuma wybrana i obłożona"
• „Cumą dziobową — hamuj" — natychmiastowe wytracenie prędkości przy nabrzeżu
• „Załogant na ląd" — załogant obkłada wyznaczone cumy na urządzeniach cumowniczych

Komendy na silnik

• „Przygotować silnik do uruchomienia" — mocowanie na pantografie, opuszczenie do wody, paliwo, zasilanie rozrusznika; meldunek „Silnik klar"
• „Uruchomić silnik" — uruchomienie i bieg jałowy
• „Mała (pół, cała) naprzód (wstecz)" — komendy na obroty; na śródlądziu częsta jest wersja opisowa: „bieg do przodu", „bieg wsteczny", „minimalne obroty", „większe obroty"

Komendy na ster

Komendy na ster padają tylko wtedy, gdy ster obsługuje inna osoba niż kierujący. Są dwa systemy:

System A — położenie płetwy sterowej: „ster zero" (w osi), „ster prawo / lewo" (ok. 30°), „ster lekko prawo / lewo" (ok. 10°), „ster prawo / lewo na burt" (maksymalnie), „ster bardziej / mniej prawo". W porcie i przy zagrożeniu kolizją używa się wyłącznie tego systemu.

System B — zmiana kursu: „sternik kurs na boję", „sternik kurs 130 stopni", „sternik tak trzymać". Osoba przy sterze potwierdza każdą komendę z „jest" i w razie wątpliwości dopytuje — zamiast wykonywać komendę, której nie jest pewna.

Komendy kotwiczne

Rzucenie kotwicy: „Przygotować kotwicę dziobową" → meldunek „Kotwica do rzucenia klar" → „Kotwicę rzuć" → regulacja „Linę kotwiczną luzuj / wybieraj… dość luzuj i obłóż".

Zejście z kotwicy: powolne „Linę kotwiczną wybieraj" → meldunek „Kotwica pion" → komenda „Kotwicę rwij" → meldunek „Kotwica puściła" → „Kotwica na pokład" → „Sklarować kotwicę" → „Kotwica klar".

Pagaje — napęd awaryjny motorówki

Silnik czasem odmawia posłuszeństwa i wtedy pagaj przestaje być rekwizytem. Działa tu ta sama zasada co przy cumach: najpierw zapowiedź, potem hasło wykonawcze — „obie naprzód" samo w sobie nic nie uruchamia, ruch zaczyna się na komendę „wiosłuj".

• „wiosła chwyć" — przygotowanie
• „obie naprzód (wstecz)" — zapowiedź kierunku
• „lewa naprzód, prawa wstecz" — zapowiedź obrotu w miejscu
• „wiosłuj" — hasło wykonawcze, dopiero teraz zaczyna się ruch
• „hamuj", „wiosła spław", „wiosła skróć" — zatrzymanie i uporządkowanie wioseł

Warto znać — komisje lubią pytać o manewrowanie bez silnika. Więcej o tym, co dzieje się na wodzie podczas egzaminu, w artykule o teorii i praktyce na egzaminie na sternika.

Obserwator i meldunki

W manewrze „człowiek za burtą" obserwator cały czas wskazuje ręką kierunek na człowieka i melduje kierunkiem godzinowym oraz odległością: „Człowiek na godzinie drugiej, odległość 30 metrów". Przy dochodzeniu do pomostu: „Pomost dwa metry", „Jacht przy pomoście".

Najczęstsze błędy

• Brak potwierdzenia — komenda bez „jest" albo „klar" to komenda, o której nie wiesz, czy dotarła
• Komendy do siebie — wydawanie komend samemu sobie przy samodzielnym pływaniu
• Żargon — do niewyszkolonej załogi mów po ludzku: zamiast „przygotuj szpring rufowy na biegowo" powiedz „weź tę linę z tyłu i przełóż ją przez ten metalowy pachołek"
• Głośność — komenda ma być słyszalna na dziobie przy pracującym silniku, wypowiedziana spokojnie i bez pośpiechu
• Cuma w ręku — wyjście na ląd z liną albo za wczesny wyrzut

Szerzej o tym, co punktują egzaminatorzy, piszemy w artykule o najczęstszych błędach na egzaminie na sternika.

Najczęstsze pytania

Czy komendy na łodzi motorowej są obowiązkowe prawnie? Na jednostkach rekreacyjnych przepisy nie narzucają brzmienia komend — to standard dobrej praktyki szkoleniowej. Z rodziną możesz wypracować własny język, ale z obcą załogą i na egzaminie obowiązuje standard.

Co znaczy „klar"? Gotowość i porządek — elementu, urządzenia lub części jachtu. „Klar" kończy meldunek o wykonaniu przygotowań i może potwierdzać przyjęcie komendy.

Czym różni się „silnik stop" od „silnik odstaw"? „Silnik stop" to ustawienie na bieg jałowy — silnik dalej pracuje. „Silnik odstaw" to wyłączenie.

Czy komendy pojawiają się na egzaminie na sternika? Tak. Na części praktycznej egzaminator ocenia komunikację z załogą podczas cumowania, kotwiczenia i manewru „człowiek za burtą". Zobacz, jak wygląda egzamin na sternika motorowodnego.

Przećwicz przed egzaminem

Komendy opanujesz na wodzie, ale teorię — przepisy, locję i bezpieczeństwo — najlepiej przerobić wcześniej. Przygotuj się na egzaminie próbnym — 700 pytań egzaminacyjnych z wyjaśnieniami.